Gedurende de grote sporttoernooien komt het regelmatig voor dat een land juridisch protest aantekent tegen beslissingen van de scheidsrechter of de organisatie: de belangen zijn groot en dus wordt ook op het juridische vlak alles op alles gezet om de kans op sportief succes te laten slagen. Als dat niet lukt, dan zien we steeds vaker dat er nog een poging wordt gedaan tot genoegdoening in de vorm van een juridisch protest. Dit WK Voetbal is daarop geen uitzondering: vandaag tekende Egypte officieel protest aan tegen de beslissingen van de scheidsrechter en eerder bemoeide zelfs president Trump zich met de rode kaart van Folarin Balogun.
.jpg)
Uiteraard is het specifieke geval van Balogun van belang, maar wij bekijken dit graag vanuit een breder perspectief. Inmiddels is namelijk het stof van deze casus enigszins neergedaald, zijn de Rode Duivels door naar de kwartfinale en lijkt de voetbalwereld weer over te gaan tot de orde van de dag. Sportief gezien is dat logisch, maar vanuit juridisch perspectief is het dat verre van. Met name omdat wij vinden dat hier qua procedure het nodige is misgegaan, wat ertoe heeft geleid dat politieke inmenging succes heeft gehad en er geen sprake is van een ‘fair trial’. En dat laatste moet wat ons betreft ook in de sportwereld een groot goed zijn. Pas dan kan worden voorkomen dat één persoon invloed kan uitoefenen op de interne procedures binnen de sport.
De Amerikaanse spits Folarin Balogun kreeg in het duel tussen de VS en Bosnië een rode kaart voor een overtreding op de enkel van tegenstander Muharemovic. Op basis van artikel 10.5 van de FIFA World Cup Regulations en artikel 66.4 van de Disciplinary Code betekent dit dat Balogun automatisch is geschorst voor de volgende wedstrijd. Een dag voor de achtste finale tegen België kwam echter het bericht van FIFA dat die schorsing was omgezet in een voorwaardelijke schorsing en een boete van 40.000 dollar. Later bleek dat president Trump daar een rol in had gespeeld door FIFA-voorzitter Infantino te bellen. Hij zou hebben gevraagd om een ‘herbeoordeling’ van de zaak.
Artikel 10.5 van de FIFA World Cup Regulations kent geen uitzondering: een rode kaart betekent altijd één wedstrijd schorsing. Bij ernstige overtredingen of andere strafverzwarende omstandigheden kan die straf worden uitgebreid. In diezelfde Regulations is ook de FIFA Disciplinary Code van toepassing verklaard. In artikel 27 van dat reglement staat kort gezegd opgenomen dat de bevoegde juridische instantie een straf mag omzetten naar een voorwaardelijke straf. In dit geval heeft de Disciplinary Committee haar beslissing op artikel 27 gebaseerd, zo volgt uit het persbericht van FIFA. Een gemotiveerde beslissing is niet gepubliceerd en dat is wat ons betreft de eerste omissie. Op basis van dit artikel kon ook Ronaldo deelnemen aan het WK na zijn rode kaart in de vriendschappelijke interland tegen Ierland.
De vraag blijft daarom ook hoe deze procedure precies tot stand is gekomen. De Disciplinary Committee kan naar aanleiding van een formeel protest een procedure openen, maar ook op verzoek van de FIFA Council of zelfs op eigen initiatief. De bevoegdheid om een oordeel te geven is echter beperkt. Op grond van artikel 56 van de Disciplinary Code mag de Disciplinary Committee alle overtredingen van de FIFA-reglementen sanctioneren, tenzij een ander orgaan die bevoegdheid toegekend heeft gekregen. Meer in het bijzonder, zo licht lid 2 van dat artikel toe, is de Disciplinary Committee verantwoordelijk voor een viertal soort zaken: overduidelijke fouten van scheidsrechters, ernstige overtredingen die de scheidsrechters zijn ontgaan, aanvullende sancties opleggen én de automatische schorsing na een rode kaart verlengen.
Hoewel het in de reglementen dus nergens expliciet is uitgesloten dat de automatische schorsing ook wordt aangetast als er geen overduidelijke fout is gemaakt door de scheidsrechter, lijkt de omzetting in een voorwaardelijke schorsing lastig te rijmen met de automatische schorsing. De artikelen op basis waarvan een speler automatisch wordt geschorst, kennen alleen de mogelijkheid om de straf te verzwaren en niet om die te verlichten, terwijl dat nu wel is gebeurd.
De FIFA lijkt een omweg te hebben gevonden: in een ander persbericht maakt de bond melding van een nog overtreding die Balogun zou hebben begaan. Hij zou, in strijd met artikel 66.1 van de Disciplinary Code het veld op zijn gekomen om de overwinning met zijn team te vieren. De FIFA lijkt dit aan te grijpen om de combinatie van overtredingen met één straf af te doen. Dan blijft het echter nog steeds opmerkelijk dat er geen zwaardere straf uit de bus is gekomen. Het is lastig voor te stellen dat daar geen politieke druk achter is gezet.
De volgende tegenstander van de VS, België, was het niet eens met deze beslissing. De Belgische bond vroeg de FIFA om opheldering en een kopie van het besluit. De wereldvoetbalbond weigerde die opheldering te geven, hetgeen wat ons betreft de tweede onjuiste gang van zaken is. In plaats daarvan merkte zij de verzoeken vanuit België aan als een officieel beroep. De Belgische bond kreeg nog een aantal uur om haar beroep aan te vullen, maar moest dat doen zonder dat ze de beslissing van de Disciplinary Committee had ingezien. Van een werkelijk hoor en wederhoor was dus geen sprake. De Appeal Committee oordeelde al snel dat dit beroep niet-ontvankelijk is, omdat België geen partij was bij de procedure. Ondanks verzoeken daartoe heeft België ook van die beslissing nog geen motivering ontvangen.
De FIFA benadrukt in zijn statements dat de leden van de disciplinaire commissies onafhankelijk zijn. Dit mag op papier zo zijn, maar in de praktijk staan zij onder grote invloed van het FIFA-bestuur. Zij kunnen elke vier jaar beslissen of de leden van de juridische commissies mogen aanblijven of niet. Het is alom bekend dat Infantino invloed uitoefent op de leden van die commissies. Hoe vaak FIFA dus ook herhaalt dat de commissies onafhankelijk zijn, de waarborgen om dat te garanderen ontbreken.
In de rechtspraak binnen de sport wordt in beginsel niet getornd aan de beslissingen van de scheidsrechter. Dit wordt ook wel het beginsel van Field of Play genoemd. Al in de jaren 80 van de vorige eeuw werd dit beginsel vooropgesteld in jurisprudentie van het Zwitserse hooggerechtshof en in navolging daarvan ook de Court of Arbitration for Sport. Als iedere beslissing van de scheidsrechter voorgelegd zou kunnen worden aan een juridische instantie, dan zou dat leiden tot ongewenste onderbrekingen van wedstrijden en bovendien is de scheidsrechter bij uitstek de beste persoon om de overtreding te beoordelen. Alleen in uitzonderlijke gevallen zoals omkoping kunnen scheidsrechterlijke beslissingen aan een juridisch orgaan worden voorgelegd.
De beslissing van de scheidsrechter moet wel worden onderscheiden van de gevolgen die daar na de wedstrijd aan gegeven worden. Immers gaat die beslissing enkel over de gevolgen en heeft dat geen invloed meer op het resultaat van de wedstrijd. De FIFA benadrukt dit ook in haar statements. Over het algemeen kan de Disciplinary Committee dus wel een oordeel vellen over de schorsing naar aanleiding van de rode kaart. Van het terugdraaien van de rode kaart is dus ook geen sprake.
Het telefoontje van Trump is bovendien een voorbeeld bij uitstek van politieke inmenging in de sport. Hoewel sportbonden altijd proberen politiek en sport gescheiden te houden, is dat in dit geval dus niet gebeurd. Bovendien is politieke inmenging in de zaken van leden van de FIFA verboden op grond van de FIFA Statuten. De nationale bond van Nepal werd enkele weken geleden nog geschorst vanwege een schending van dat artikel. Probleem is dat die bevoegdheid ligt bij het FIFA bestuur, waarna uiteindelijk een driekwart meerderheid van de leden van FIFA moet instemmen met de schorsing. Dat maakt het in de praktijk ondenkbaar dat de Amerikaanse bond daadwerkelijk geschorst wordt.
Alhoewel de regelgeving dus zo kan worden uitgelegd dat de Disciplinary Commitee de straf van Balogun kan omzetten in een voorwaardelijke sanctie, geeft deze casus de kwetsbaarheid van het FIFA-systeem aan. De FIFA heeft kenmerken van een overheid van het voetbal. Waar democratische overheden in het algemeen een strikte scheiding van machten kennen, bestaat die scheiding in het voetbal echter alleen op papier. De FIFA is wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende macht in één, maar de verschillende onderdelen opereren niet onafhankelijk van elkaar en zijn vatbaar voor belangenverstrengeling. In combinatie met de trend dat beslissingen in de sport steeds vaker juridisch worden aangevochten (zie ook: de beslissing om de Afrika Cup aan Marokko toe te kennen), leidt dat tot een gevaarlijke cocktail waarin politieke inmenging en tegengestelde belangen op de loer liggen. Een minimale ingangsvoorwaarde voor dit soort zaken zou in ieder geval moeten zijn dat er wordt gezorgd voor openheid, transparantie en hoor- en wederhoor bij verschillende onafhankelijke instanties. Dat is in deze kwestie niet gebeurd en dat is een zeer gevaarlijke en pijnlijke constatering.
Martin Bax
Advocaat;
.svg)
.jpg)
.jpg)
